مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل
نويسنده: محمدرضا ضميري
مؤلف:
حاج ميرزا حسين نوري، مشهور به محدث نوري (م 1320 ق).
زندگينامه و اظهار نظرها:
او در هيجده شوال 1254 ق در روستاي يالو، از روستاهاي اطراف شهرستان نور در استان مازندران، چشم به دنيا گشود. هنوز هشت سال او تمام نشده بود که غبار يتيمي بر چهره او نشست و پدر بزرگوار خود را که از علماي آن سامان بود، از دست داد.
حسين در خانواده اي اهل علم به دنيا آمده بود. لذا علاقه اي وافر به علم و دانش و سلسله جليل روحانيت داشت. از همان کودکي به درس فقيه بزرگ آن ديار، مولا محمد علي محلاتي، رفت و علم و دانش را از محضر آن عالم بزرگ فرا گرفت. ميرزا در آغاز جواني به شهر تهران سفر کرد تا از علماي بزرگ آن شهر نيز بهره مند گردد. او در مجلس درس عالم جليل شيخ عبدالرحيم بروجردي حاضر شد و از خرمن علم و دانش آن دانشمند بزرگ خوشه چيد. علامه نوري در سال 1273 ق عازم نجف اشرف شد. او چهار سال در آنجا ماند و پس از آن به ايران بازگشت و در سال 1278 ق دوباره به عراق بازگشت. وي در شهر کربلا به محضر درس عالم بزرگ شيخ عبدالحسين تهراني مشهور به شيخ العراقين رفت و سفري به شهر کاظمين داشت که مدت دو سال در آنجا ماند. وي مسافرتهاي فراوان ديگري نيز انجام داد. محدث نوري در سال 1314 ق، دو سال پس از وفات ميرزاي شيرازي، به نجف اشرف بازگشت و تا آخر عمر در آنجا باقي ماند.
محدث نوري يکي از کم نظيرترين چهره هاي علمي است که در اين عصر پا به عرصه وجود نهاده است. وي از دانشمندان بزرگي بود که چونان ستاره اي پر فروغ در ميان علماي شيعه درخشيد و عمر ارزشمند خود را صرف خدمت به دين و مذهب نمود.
استادان:
مولا محمد علي محلاتي، شيخ عبدالرحيم بروجردي، شيخ عبدالحسين تهراني، شيخ مرتضي انصاري، ميرزاي شيرازي، فتح علي سلطان آبادي.
شاگردان:
شيخ عباس قمي، آقا بزرگ تهراني، علامه شيخ علي قمي، مولا محمدتقي قمي، شيخ اسماعيل بن شيخ محمد باقر اصفهاني، سيد محسن امين، شيخ محمد حسين کاشف الغطاء.
تأليفات:
مستدرک الوسائل، دارالسلام فيما يتعلق بالرؤيا و المنام، جنة المأوي فيمن فاز بلقاء الحجة، الفيض القدسي، الصحيفة الثانية العلوية، الصحيفة الرابعة السجادية، النجم الثاقب، الکلمة الطيبة، کشف الأستار، سلامة المرصاد، لؤلؤ و مرجان، تحية الزائر، البرکات الاحمدية، شاخه طوبي، مستدرک مزار البحار.
معرفي اجمالي کتاب:
اين کتاب در موضوع احاديث و روايات ائمه اطهار - عليهم السلام - درباره مسائل و احکام شرعي است که در استدراک وسائل الشيعه شيخ حرعاملي نگاشته شده است. محدث نوري با جمع آوري بيش از 23 هزار روايت، که در وسائل الشيعه نيامده اند، خدمت بزرگي در حفظ آثار و روايات اهل بيت - عليهم السلام - نموده است. کتاب مستدرک الوسائل از مجموعه هاي روايي معتبر شيعه به شمار مي آيد که در قرن اخير نگاشته شده است.
براي اجتهاد و استنباط احکام شرعي، بعد از مراجعه به کتاب وسائل الشيعه و براي جستجوي کامل تر در ميان روايات، به اين کتاب نيز مراجعه مي شود تا يقين به عدم معارض حاصل شود. محدث نوري با فحص کامل و جستجوي عميق خود، به بسياري از منابع کتابهاي معتبر روايي دست يافت که در وسائل الشيعه حر عاملي نيامده است. اين منابع شامل 75 کتاب روايي معتبر شيعه است که محدث نوري در خاتمه، اعتبار هر يک از آنها را به اثبات رسانده است.
مؤلف روايات فراواني از کتابهاي معتبر روايي شيعه را که در معرض فراموشي بوده اند، جمع آوري کرده و پس از تحقيق در صحت و اعتبار آنها، به مجموعه هاي روايي شيعه اضافه نموده است و بر غناي آنها بيش از پيش افزوده است.
محدث در مقدمه کتاب، انگيزه خود را از نگارش اين کتاب اين گونه بيان مي فرمايد: «عالم کامل، متبحر خبير، محدث نقّاد و آگاه، نشر دهنده آثار، جمع آورنده روايات، شيخ محمد بن حسن حرعاملي در کتاب وسائل الشيعه روايات و احاديث فراواني را از ميان کتابهاي روايي علما و اصحاب جمع آوري نموده است؛ رواياتي که براي جان لذت بخش و براي ديده نور چشم است... ؛ ولي با مراجعه به ديگر کتب روايي اصحاب، به بخش ديگري از روايات برخوردم که کتاب ارزشمند وسائل آنها را در برندارد... و بعد از سعي و تلاش فراوان و جستجوي سخت در کتابهاي روايي توانستم اين مجموعه بزرگ و ارزشمند را جمع آوري نمايم که روايات آن در حدود روايات وسائل است و همچون روايات آن ارزشمند و گرانبها مي باشد».
محدث نوري کتاب مستدرک را به شيوه کتاب وسائل نگاشته است و بابهاي کتابش را همانند بابهاي وسائل نامگذاري کرده تا مراجعه کننده به راحتي بتواند روايات مورد نظر را پيدا کند. و اگر در باب خاصي روايات جديدي نيافته، آن باب را حذف کرده است. در اين کتاب از صاحب وسائل به شيخ تعبير شده و از وسائل به عنوان اصل ياد شده است. برخي از روايات ضعيف وسائل در اين کتاب با سند صحيح آمده و بعضي رواياتِ موقوف، مستند شده اند.
وضعيت نشر:
اين کتاب در 18 جلد به زبان عربي و به همت انتشارات مؤسسة آل البيت لاحياء التراث، در سال 1408 هـ .ق در قم چاپ و منتشر شده است.
منبع: کتابشناسي تفصيلي مذاهب اسلامي
حاج ميرزا حسين نوري، مشهور به محدث نوري (م 1320 ق).
زندگينامه و اظهار نظرها:
او در هيجده شوال 1254 ق در روستاي يالو، از روستاهاي اطراف شهرستان نور در استان مازندران، چشم به دنيا گشود. هنوز هشت سال او تمام نشده بود که غبار يتيمي بر چهره او نشست و پدر بزرگوار خود را که از علماي آن سامان بود، از دست داد.
حسين در خانواده اي اهل علم به دنيا آمده بود. لذا علاقه اي وافر به علم و دانش و سلسله جليل روحانيت داشت. از همان کودکي به درس فقيه بزرگ آن ديار، مولا محمد علي محلاتي، رفت و علم و دانش را از محضر آن عالم بزرگ فرا گرفت. ميرزا در آغاز جواني به شهر تهران سفر کرد تا از علماي بزرگ آن شهر نيز بهره مند گردد. او در مجلس درس عالم جليل شيخ عبدالرحيم بروجردي حاضر شد و از خرمن علم و دانش آن دانشمند بزرگ خوشه چيد. علامه نوري در سال 1273 ق عازم نجف اشرف شد. او چهار سال در آنجا ماند و پس از آن به ايران بازگشت و در سال 1278 ق دوباره به عراق بازگشت. وي در شهر کربلا به محضر درس عالم بزرگ شيخ عبدالحسين تهراني مشهور به شيخ العراقين رفت و سفري به شهر کاظمين داشت که مدت دو سال در آنجا ماند. وي مسافرتهاي فراوان ديگري نيز انجام داد. محدث نوري در سال 1314 ق، دو سال پس از وفات ميرزاي شيرازي، به نجف اشرف بازگشت و تا آخر عمر در آنجا باقي ماند.
محدث نوري يکي از کم نظيرترين چهره هاي علمي است که در اين عصر پا به عرصه وجود نهاده است. وي از دانشمندان بزرگي بود که چونان ستاره اي پر فروغ در ميان علماي شيعه درخشيد و عمر ارزشمند خود را صرف خدمت به دين و مذهب نمود.
استادان:
مولا محمد علي محلاتي، شيخ عبدالرحيم بروجردي، شيخ عبدالحسين تهراني، شيخ مرتضي انصاري، ميرزاي شيرازي، فتح علي سلطان آبادي.
شاگردان:
شيخ عباس قمي، آقا بزرگ تهراني، علامه شيخ علي قمي، مولا محمدتقي قمي، شيخ اسماعيل بن شيخ محمد باقر اصفهاني، سيد محسن امين، شيخ محمد حسين کاشف الغطاء.
تأليفات:
مستدرک الوسائل، دارالسلام فيما يتعلق بالرؤيا و المنام، جنة المأوي فيمن فاز بلقاء الحجة، الفيض القدسي، الصحيفة الثانية العلوية، الصحيفة الرابعة السجادية، النجم الثاقب، الکلمة الطيبة، کشف الأستار، سلامة المرصاد، لؤلؤ و مرجان، تحية الزائر، البرکات الاحمدية، شاخه طوبي، مستدرک مزار البحار.
معرفي اجمالي کتاب:
اين کتاب در موضوع احاديث و روايات ائمه اطهار - عليهم السلام - درباره مسائل و احکام شرعي است که در استدراک وسائل الشيعه شيخ حرعاملي نگاشته شده است. محدث نوري با جمع آوري بيش از 23 هزار روايت، که در وسائل الشيعه نيامده اند، خدمت بزرگي در حفظ آثار و روايات اهل بيت - عليهم السلام - نموده است. کتاب مستدرک الوسائل از مجموعه هاي روايي معتبر شيعه به شمار مي آيد که در قرن اخير نگاشته شده است.
براي اجتهاد و استنباط احکام شرعي، بعد از مراجعه به کتاب وسائل الشيعه و براي جستجوي کامل تر در ميان روايات، به اين کتاب نيز مراجعه مي شود تا يقين به عدم معارض حاصل شود. محدث نوري با فحص کامل و جستجوي عميق خود، به بسياري از منابع کتابهاي معتبر روايي دست يافت که در وسائل الشيعه حر عاملي نيامده است. اين منابع شامل 75 کتاب روايي معتبر شيعه است که محدث نوري در خاتمه، اعتبار هر يک از آنها را به اثبات رسانده است.
مؤلف روايات فراواني از کتابهاي معتبر روايي شيعه را که در معرض فراموشي بوده اند، جمع آوري کرده و پس از تحقيق در صحت و اعتبار آنها، به مجموعه هاي روايي شيعه اضافه نموده است و بر غناي آنها بيش از پيش افزوده است.
محدث در مقدمه کتاب، انگيزه خود را از نگارش اين کتاب اين گونه بيان مي فرمايد: «عالم کامل، متبحر خبير، محدث نقّاد و آگاه، نشر دهنده آثار، جمع آورنده روايات، شيخ محمد بن حسن حرعاملي در کتاب وسائل الشيعه روايات و احاديث فراواني را از ميان کتابهاي روايي علما و اصحاب جمع آوري نموده است؛ رواياتي که براي جان لذت بخش و براي ديده نور چشم است... ؛ ولي با مراجعه به ديگر کتب روايي اصحاب، به بخش ديگري از روايات برخوردم که کتاب ارزشمند وسائل آنها را در برندارد... و بعد از سعي و تلاش فراوان و جستجوي سخت در کتابهاي روايي توانستم اين مجموعه بزرگ و ارزشمند را جمع آوري نمايم که روايات آن در حدود روايات وسائل است و همچون روايات آن ارزشمند و گرانبها مي باشد».
محدث نوري کتاب مستدرک را به شيوه کتاب وسائل نگاشته است و بابهاي کتابش را همانند بابهاي وسائل نامگذاري کرده تا مراجعه کننده به راحتي بتواند روايات مورد نظر را پيدا کند. و اگر در باب خاصي روايات جديدي نيافته، آن باب را حذف کرده است. در اين کتاب از صاحب وسائل به شيخ تعبير شده و از وسائل به عنوان اصل ياد شده است. برخي از روايات ضعيف وسائل در اين کتاب با سند صحيح آمده و بعضي رواياتِ موقوف، مستند شده اند.
وضعيت نشر:
اين کتاب در 18 جلد به زبان عربي و به همت انتشارات مؤسسة آل البيت لاحياء التراث، در سال 1408 هـ .ق در قم چاپ و منتشر شده است.
منبع: کتابشناسي تفصيلي مذاهب اسلامي
